آداب راه
يک روز پيامبر صلى الله عليه و سلم به اصحابش فرمود: (إياكم والجلوسَ على الطرقات) فقالوا: ما لنا بد، إنما هي مجالسنا نتحدث فيها. قال صلى الله عليه وسلم: (فإذا أبيتم إلا المجالس؛ فأعطوا الطريق حقها). قالوا: وما حق الطريق؟
قال صلى الله عليه وسلم: (غض البصر، وكف الأذى، ورد السلام، وأمر بالمعروف، ونهى عن المنكر) [متفق عليه] يعني: «از نشستن در راهها بپرهيزيد.
گفتند: يا رسول الله صلي الله عليه و سلم ما چاره ي از اين نشستن هاي مان نداريم که در آن صحبت مي کنيم.
رسول الله صلي الله عليه و سلم فرمود: پس هرگاه ناگزير از نشستن شده ايد، حق راه را بدهيد.
گفتند: حق راه چيست، يا رسول الله صلي الله عليه و سلم؟
فرمود: پوشيدن چشم، خود داري از اذيت و آزار و جواب دادن سلام و امر به کارهاي پسنديده و نهي از کارهاي بد.»
***
راه ها براي راحتي همگان بوده و ملک عمومي است. چنانچه هرکس راه را جزوي از خانه اش مي دانست، از آن بيشتر محافظت مي نمود.
درباره ي راه ها(معابر) نيز آدابي وجود دارند که لازم است توسط مسلمانان مراعات گردند، از جمله:
فروهشتن چشم ها:
فرد مسلمان براي بجاي آوردن امر و فرمان باري تعالي چشم از حرام فرو مي گيرد. خداوند مي فرمايد: {قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك أزكى لهم إن الله خبير بما يصنعون . وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن} [نور: 30-31] يعني: «به مردان با ايمان بگو ديده فرو نهند و پاكدامنى ورزند كه اين براى آنان پاكيزهتر است زيرا خدا به آنچه مىكنند آگاه است. و به زنان با ايمان بگو ديدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاكدامنى ورزند.»
دور کردن موانع از سر راه:
فرد مسلم موانعي مانند سنگ يا ريسمان و شيشه يا ديگر چيزها را از سر راه کنار مي برد. رسول خدا صلى الله عليه و سلم در اين مورد مي فرمايد: (... وتميط الأذى عن الطريق صدقة) [متفق عليه] يعني: «... و دور کردن اشياء موذي (سنگ و خار و خاشاک و غيره) از راه صدقه است.»
از قضاء حاجت بر سر راه خودداري مي کند تا باعث ناراحتي کسي نگردد. از بازي و شوخي ناپسند و مسخره کردن ديگران در کوچه و خيابان ها پرهيز مي نمايد.
راه را بر رهگذران تنگ ننموده و بلکه سعي در گشاد کردن گذرگاه براي عابران دارد. چنانچه عصا يا چتر يا هرچيز ديگري را که ممکن است به ديگران آسيب برساند با خود حمل کند، بايد که مراقب آن بوده و نگذارد به کسي صدمه بزند. دستانش را در راه به تندي و با شدت در مکان هاي شلوغ تکان ندهد. در مسير پل يا راه هاي باريک، به عنوان مثال، به ديگران فشار وارد نياورد.
رعايت قوانين راهنمايي و رانندگي و حق تقدم ماشين ها:
رانندگان ماشين بايد قوانين عبور و مرور را مراعات نموده و پليس راهنمايي رانندگي را مورد احترام قرار دهند و به علايم راهنمايي دقت نموده و آن ها را رعايت کنند. از بوق ماشين زياد استفاده ننمايند تا باعث اذيت بيماران نگردند. سرعت مجاز را در راه ها مراعات نمايند.
جواب سلام:
فرد مسلمان در مسير خويش به طرف مقابل خود سلام مي کند و سلام ديگران را نيز به شيوه اي بهتر پاسخ مي دهد.
امر به معروف و نهي از منكر:
پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (من رأى منكم منكرًا فليغيره بيده، فإن لم يستطع فبلسانه، فإن لم يستطع فبقلبه، وذلك أضعف الإيمان) [متفق عليه] يعني: « هرگاه کسي از شما کار بدي را ديد بايد آنرا بدست خويش تغيير دهد، اگر نتوانست بزبان خود آنرا منع کند و اگر نتوانست بدل خود از آن بد ببرد و اين ضعيف ترين مرحله ي ايمان است.»
انسان مسلمان به کمک کساني که نمي توانند راه را طي نموده و توان حرکت ندارند مي شتابد و دستش را مي گيرد. چنانچه اتومبيل يا هر وسيله نقليه اي در اختيار داشته باشد، ديگران را نيز سوار مي نمايد. کساني را که راه گم کرده اند راهنمايي مي کند و در صدد رفع مشاجره و دعواهايي که توان رفع آن ها را دارد برمي آيد و ميان شان آشتي برقرار مي سازد.
ميانه روي و فروتني در راه رفتن:
فرد مسلم در راه رفتن ميانه روي اختيار نموده و نه مي شتابد و نه کند مي رود، نه با کبر و نه با فخرفروشي راه مي رود. خداوند متعال مي فرمايد: {واقصد في مشيك} [لقمان: 19] يعني: « و در راهرفتن خود ميانهرو باش!» وقال تعالى: {ولا تمش في الأرض مرحًا إنك لن تخرق الأرض ولا لن تبلغ الجبال طولاً} [اسراء: 37] يعني: « و در [روى] زمين به نخوت گام برمدار چرا كه هرگز زمين را نمىتوانى شكافت و در بلندى به كوهها نمىتوانى رسيد.»
حرکت در پياده رو:
فرد مسلمان از موقعي که پياده مي باشد از پياده رو عبور نموده و خود را در معرض خطر تصادف با ماشين و موتور ها در خيابان قرار ننمي دهد. در هنگام عبور از عرض خيابان با دقت و آهستگي عمل نموده و از امن بودن خيابان براي عبور مطمئن مي شود.
تلاش در پاکيزه نگاه داشتن راه ها:
بايد از انداختن زباله در راه ها خودداري نموده و چه زيباست اگر همه با هم در پاک کردن کوچه و خيابان ها همياري نماييم.
رعايت ادب در حين راه رفتن بهمراه بزرگتر:
نبايد از آنان پيش افتاده و هنگام صحبت کردن بايد به آن ها به خوبي گوش دهيد. سعي کند هميشه در سمت چپ او قرار گيرد تا همواره در خروج و ورود به هر جا اولويت با آن ها باشد.
در حين راه رفتن چيزي نمي خورد:
خوردن خوراکي در راه خلاف جوانمردي است.
بلند ننمودن صدا در گذرگاهها:
براي جلوگيري از آزار و اذيت ديگران و نيز درز ننمودن اسرار بهتر است از صحبت کردن با صداي بلند در معابر خودداري شود. بايد از شوخي نابجا با دوستان در معابر نيز پرهيز نمود
